Makinist, vatman ve kondüktör

Makinist ana demir yolu hattında treni sürer; vatman tramvay ve metro gibi şehir içi raylı araçları sürer. Kondüktör treni sürmez: yolcu vagonlarını teslim alır, bilet kontrol eder ve yolculuk boyunca yolcularla ilgilenir.

Neden bilmelisin?

Trenle ilgili meslekler çoğu zaman tek bir adla anılır ama her birinin işi, eğitim yolu ve aranan belgesi farklıdır.

Raylı sistemler alanını düşünüyorsan hangi işe hangi okuldan ve hangi belgeyle girildiğini bilmek, lise ve önlisans tercihini doğru yapmanı sağlar.

Kim ne iş yapar, nasıl olunur?

• Makinist: Yolcu ve yük trenlerini ulusal demir yolu ağında sürer: şehirler arası hatlar, yüksek hızlı tren, banliyö. Treni teslim alır, sefer öncesi kontrollerini yapar, sinyallere ve hız kurallarına uyarak treni yönetir.
• Makinist ehliyeti: Tren Makinist Yönetmeliğine göre ehliyeti Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı verir. Başvuran 20 yaşını doldurmuş olmalı; sağlık kurulu raporu, uyuşturucu testi ve psikoteknik değerlendirme raporu almalı; Tren Makinisti (Seviye 4) MYK belgesine sahip olmalıdır. Ehliyet 10 yıl geçerlidir; sağlık ve psikoteknik kontroller yaşa göre 2 ile 5 yılda bir yenilenir. Hangi hatta ve hangi araçla tren sürülebileceğini gösteren bröveyi ise çalışılan işletme verir.
• Makinist olarak işe girmek: TCDD Taşımacılık sözleşmeli makinistlerini KPSS (en az 70 puan), yazılı sınav ve sözlü sınavla alır. Başvuru için makinist ehliyetine ek olarak meslek lisesinin raylı sistemler alanlarından, raylı sistemler, makine, motor ya da elektrik gibi bir önlisans programından veya mühendislikten mezun olmak gerekir. İşçi kadrolarına alım ise İŞKUR ilanıyla yapılır.
• Vatman: Tramvay, hafif raylı sistem ve metro araçlarını şehir içinde sürer. Bu hatlar ulusal ağın dışında olduğu için Tren Makinist Yönetmeliği vatmanları kapsamaz; Demiryolu Emniyet Kritik Görevler Yönetmeliği ise şehir içi raylı araç sürmeyi emniyet açısından kritik görev sayar. Bu görev için en az 18 yaş, en az lise mezuniyeti, sağlık ve psikoteknik rapor ile eğitim ve sınav şartı vardır. Vatmanları çoğunlukla büyükşehir belediyelerinin metro ve tramvay işletmeleri alır; diğer şartları her işletme kendi ilanında belirler. Bazı yeni metro hatları sürücüsüz çalışır.
• Kondüktör: Treni sürmez. Ulusal Meslek Standardına göre kondüktör, sefere hazırlanan trendeki yolcu vagonlarını kontrol ederek teslim alır, yolcuları karşılar ve uğurlar, bilet ve belge kontrolü yapar, yolculuk boyunca anons ve yolcu hizmetleriyle ilgilenir, vagonların düzenini gözetir.
• Eğitim yolu: Meslek lisesinin Raylı Sistemler Teknolojisi alanı ve meslek yüksekokullarının Raylı Sistemler Makinistliği, Raylı Sistemler İşletmeciliği gibi programları bu mesleklere hazırlar. Önlisans programlarına YKS'de TYT puanıyla girilir. Ayrıntı için bkz. Trenler, demir yolları ve raylı sistemler.
• Çalışma düzeni: Üçü de vardiyalı çalışır; gece, hafta sonu ve bayram seferleri olağandır. Makinist ve vatmanın sağlık ve psikoteknik yeterliliği düzenli aralıklarla yeniden kontrol edilir.

Örnek

Karıştırılan kavramlar

Bu kavramla ilgili meslekler

Bu kavram 2 meslekte karşına çıkar:

İlgili kavramlar

Platformda nerede karşına çıkar?

Meslek Rehberi'nde raylı sistemler programlarını inceleyebilirsin.