Uzman ve uzman yardımcısı
Uzman, belli bir işte bilgi ve deneyim sahibi çalışanın unvanıdır. Özel sektörde uzman yardımcısı, uzman, kıdemli uzman gibi basamaklar kullanılır; kamuda uzman yardımcılığı sınavla girilen, tez ve yeterlik sınavıyla uzmanlığa geçilen bir kariyer yoludur.
Neden bilmelisin?
"Uzman" iş hayatında en sık karşılaşılan unvandır; ama özel sektörde ve kamuda çok farklı anlamlar taşır. Kamudaki uzmanlık, lisans mezunlarının en çok hedeflediği kariyer mesleklerinden biridir ve yıllar süren bir yetişme süreci ister.
İki yolu ayırt etmek, üniversitedeki hazırlığını (KPSS, yabancı dil) doğru planlamanı sağlar.
Özel sektörde ve kamuda
- Özel sektörde: Yeni mezunlar çoğunlukla uzman yardımcısı (ya da asistan uzman) olarak başlar; deneyim ve performansa göre uzman, ardından kıdemli uzman olur. Bu basamaklar ve süreleri şirketten şirkete değişir; bkz. Kıdem basamakları.
- Kamuda kariyer uzmanlığı: Bakanlıklar ve kurumlar "… uzman yardımcısı" kadrolarına kendi yönetmeliklerine göre alım yapar. Örneğin Çalışma Uzmanlığı Yönetmeliğinde şartlar şöyledir:
- Giriş: Hukuk, siyasal bilgiler, iktisadi ve idari bilimler, işletme, iktisat, mühendislik ya da mimarlık gibi dört yıllık bir programı bitirmek; KPSS'den duyuruda belirtilen puanı almak; sınav yılının 1 Ocak'ında 35 yaşını doldurmamış olmak. Kadro sayısının 20 katına kadar aday yazılı sınava, yazılıda en az 70 alanlardan kadronun 4 katına kadar aday sözlü sınava çağrılır.
- Yetişme: Uzman yardımcılığı en az üç yıl sürer. İki yılı dolduran aday bir tez konusu seçer ve tezini bir yıl içinde hazırlar.
- Uzmanlığa geçiş: Tezi kabul edilen aday yeterlik sınavına girer; en az 70 alması ve YDS'den en az 70 puan (C düzeyi) belgelemesi gerekir. Bu şartları süresinde sağlayamayan, uzman yardımcısı unvanını kaybeder.
- Başka kurumlarda: Dışişleri, Hazine ve Maliye, Ticaret, Sanayi ve Teknoloji gibi pek çok bakanlığın ve kurumun benzer uzmanlık yönetmelikleri vardır. Sınav konuları, yabancı dil puanı ve süreler kurumdan kuruma değişir; her alımın duyurusunu ayrıca okumak gerekir.
Örnek
Can iktisat bölümünün son yılında KPSS'nin A grubu testlerine ve YDS'ye çalışıyor. Mezun olunca bir bakanlığın uzman yardımcılığı sınavını kazanıyor. Üç yıl boyunca dairesinde çalışıp tezini hazırlıyor, ardından yeterlik sınavını geçerek uzman oluyor.
Karıştırılan kavramlar
Uzman ve uzman hekim: Tıpta uzmanlık, TUS'tan sonra yıllar süren bir eğitimle kazanılan ayrı bir unvandır; bkz. Nasıl doktor olunur?
Uzman ve uzman erbaş: Uzman erbaş, Silahlı Kuvvetlerde sözleşmeyle çalışan personelin rütbe grubudur; bkz. Nasıl uzman erbaş olunur?
Uzman ve müfettiş: İkisi de kamuda benzer yollarla girilen kariyer meslekleridir. Uzman politika ve mevzuat hazırlamaya, müfettiş ise denetim ve soruşturmaya odaklanır; bkz. Müfettiş ve denetçi.
İlgili kavramlar
Platformda nerede karşına çıkar?
Kamu kariyer uzmanlığına giden yolu Meslek Rehberi'nde Kamu Yönetimi ve Ekonomi gibi programların sayfalarında inceleyebilirsin.
Kaynak: Çalışma Uzmanlığı Yönetmeliği (Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı), madde 6, 11, 12, 15, 17-22; 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, madde 48; ÖSYM YDS puan düzeyleri.
Son güncelleme: · BAAL Rehberlik Servisi