Hafta sonu uzun uyuyarak açığı kapatabilir miyim?
Uyku ve öğrenmeKısmen. Hafta sonu fazladan uyku yorgunluğu biraz azaltır ama hafta içindeki eksiğin tamamını kapatmaz. Çok geç kalkmak ise biyolojik saatini kaydırıp pazartesi sabahını zorlaştırır.
Neden bilmelisin?
"Hafta içi az uyurum, hafta sonu kapatırım" en yaygın planlardan biridir. İşe yarayan ve yaramayan kısımlarını bilirsen hafta sonunu daha akıllıca kullanırsın.
Araştırmalar ne gösteriyor?
- Dikkat iki gecede toparlanmıyor. Bir hafta boyunca gecede 5 saat yatakta kalan ergenler ardından iki gece 9'ar saat uyudu. Hafızaları ve keyifleri toparlandı; ama dikkatleri ve gün içindeki uyku hâlleri hâlâ eski düzeylerine dönmemişti.
- Beden de tam toparlanmıyor. Hafta içi gecede 5 saat uyuyup hafta sonu istedikleri kadar uyuyan yetişkinler iki günde ortalama yalnızca 3 saat fazladan uyuyabildi. Hafta içine dönünce akşam atıştırmaları ve kilo artışı yeniden başladı.
- Sosyal jet lag. Cumartesi 12:00'de kalkıp pazartesi 06:30'da kalkmak, her hafta sonu birkaç saat doğuya uçup geri dönmek gibidir. Pazar gecesi uykun gelmez, pazartesi sersem geçer.
Ne yapmalı?
- Hafta sonu fazladan uyu ama kalkışı hafta içinden en fazla 1–2 saat geciktir.
- Açığın varsa onu öğleden sonra kısa bir şekerlemeyle ya da hafta içi biraz erken yatarak kapat. Bkz. Gündüz kısa uyumak işe yarar mı?.
- Asıl çözüm borç biriktirmemek: hafta içi uykunu korumak.
Örnek
Can hafta içi 6 saat uyuyup cumartesi 12:30'da kalkıyordu ve her pazartesi "bitmiş" hissediyordu. Hafta sonu 09:00'da kalkıp öğleden sonra 20 dakika kestirmeye başlayınca pazar gecesi daha kolay uyudu, pazartesileri daha az zorlandı.
İlgili kavramlar
Kaynak: Lo ve ark. (2016), Kısmi uyku yoksunluğunda ergenlerin bilişsel performansı, Sleep · Depner ve ark. (2019), Hafta sonu telafi uykusu ve metabolizma, Current Biology — NIH özeti · Wittmann ve ark. (2006), Sosyal jet lag, Chronobiology International
Son güncelleme: · BAAL Rehberlik Servisi