Az uyursam ne olur?
Uyku ve öğrenmeTek bir kısa gece bile ertesi gün dikkatini, hafızanı ve keyfini düşürür. Az uyku günlere yayılınca etkisi birikir ve sen bunu çoğu zaman fark etmezsin.
Neden bilmelisin?
"Az uyumaya alıştım" diyen çok öğrenci vardır. Araştırmalar, alışılan şeyin uykusuzluğun kendisi değil, uykusuzken nasıl hissedildiği olduğunu gösteriyor: Performans düşmeye devam eder, kişi ise bunu görmez.
Uykusuz bir beyinde neler oluyor?
- Dikkat dağılır. Singapur'da 15–19 yaşındaki öğrencilerle yapılan bir deneyde, bir hafta boyunca gecede 5 saat yatakta kalanların dikkat testindeki hataları her gün arttı. Ayrıntısı: Uykusuzluk dikkatimi etkiler mi?.
- Öğrenme zorlaşır. Uykusuz beyin yeni bilgiyi zor kaydeder; aklında tutman gereken bilgiler (çalışan bellek) karışır. Ayrıntısı: Uykusuzluk hafızamı etkiler mi?.
- Keyif kaçar. Aynı deneyde az uyuyan öğrencilerin neşesi ve isteği azaldı. Uykusuzken daha çabuk sinirlenir, sorunları daha büyük görürsün.
- Hastalanmak kolaylaşır. Az uyuyanlar soğuk algınlığı gibi enfeksiyonlara daha kolay yakalanır.
- İştah değişir. Gecede 5 saat uyutulan yetişkinler akşam yemeğinden sonra daha çok atıştırdı ve iki haftada kilo aldı.
- Kaza riski artar. 17–19 saat uyanık kalmak, tepki hızını ve dikkati, kandaki alkolün 0,50 promil olduğu düzeye kadar düşürür. Bu, Türkiye'de özel araç sürücüleri için yasal sınırdır.
- En önemlisi: Fark etmezsin. Bir deneyde iki hafta boyunca gecede 6 saat uyuyan yetişkinlerin dikkat performansı, iki gece hiç uyumamış kişilerinkine kadar düştü. Ama kendilerini yalnızca "biraz uykulu" hissettiler.
Örnek
Mert sınav haftasında beş gece 5'er saat uyuyor ve kendini iyi hissettiğini söylüyor. Ama hafta sonuna doğru basit soruları yanlış okuyor, arkadaşlarına sebepsiz yere çıkışıyor ve iki derste uyuyakalıyor.
Karıştırılan kavramlar
Yetersiz uyku ile uykusuzluk hastalığı (insomnia) karıştırılır. Yetersiz uykuda uyuma fırsatı vardır ama geç yatılır ya da erken kalkılır. Uykusuzluk hastalığında ise kişi uyumaya yeterince zaman ayırdığı hâlde haftalarca uykuya dalamaz ya da gece sık sık uyanır. Böyle bir durumda ailene söyleyip bir hekime danışmak gerekir.
İlgili kavramlar
Kaynak: Lo ve ark. (2016), Kısmi uyku yoksunluğunda ergenlerin bilişsel performansı, Sleep · Van Dongen ve ark. (2003), Ek uyanıklığın birikimli bedeli, Sleep · Depner ve ark. (2019), Hafta sonu telafi uykusu ve metabolizma, Current Biology — NIH özeti · Prather ve ark. (2015), Uyku süresi ve soğuk algınlığına yakalanma, Sleep — UCSF özeti · Williamson ve Feyer (2000), Uykusuzluk ve alkolün performansa etkisinin karşılaştırılması, Occupational and Environmental Medicine
Son güncelleme: · BAAL Rehberlik Servisi