Uyku kalitesi nelere bağlıdır?
Uyku ve öğrenmeKaliteli uyku kolay dalmak, gece az uyanmak ve sabah dinç kalkmaktır. Kaliteyi en çok düzenli saatler, ışık, odanın koşulları, kafein ve yatmadan önceki saat belirler.
Neden bilmelisin?
8 saat yatakta kalıp yine yorgun kalkıyorsan sorun süre değil, kalite olabilir. İyi haber şu: Kaliteyi belirleyen şeylerin çoğu senin elinde.
Kaliteli uyku için neler önemli?
- Düzenli saatler. Her gün aynı saatte yatıp kalkmak, hafta sonu da dahil (fark en fazla 1–2 saat). Biyolojik saat düzene alışır, uyku daha kolay gelir. Bkz. Neden gece uykum gelmiyor, sabah kalkamıyorum?.
- Sabah ışığı, akşam loşluk. Sabah gün ışığı biyolojik saati kurar; akşam parlak ışık ise uykuyu geciktirir.
- Karanlık, sessiz ve serin bir oda. Işık sızıyorsa perdeyi kapat, ses varsa kulak tıkacı dene. Sıcak oda uykuyu böler.
- Kafein. Öğleden sonra içilen kahve, çay, kola ya da enerji içeceği, sen fark etmeden uykunu hafifletir. Bkz. Kahve ve enerji içecekleri uykumu nasıl etkiler?.
- Yatmadan önceki son saat. Ekranlar, heyecanlı oyunlar, ağır ders ve tartışmalar zihnini uyanık tutar. Bu saati sakin işlere ayır. Bkz. Yatmadan önce telefona bakmak uykumu bozar mı?.
- Gün içinde hareket. Düzenli egzersiz uykuyu derinleştirir. Yatmadan hemen önce yapılan ağır egzersiz ise bazı kişilerde uykuya dalmayı zorlaştırır.
- Ağır yemek. Yatmadan hemen önce yenen ağır ve bol yemek uykuyu böler.
- Kafandaki düşünceler. Yarın ne yapacağını düşünmekten uyuyamıyorsan, yatmadan önce yapılacakları bir kâğıda yaz.
- Yatak uyku içindir. Yaklaşık 20 dakikada uyuyamazsan kalk, loş ışıkta sakin bir şey yap, uykun gelince yatağa dön. Yatakta saatlerce dönmek, beyne "yatak uyanık kalınan yer" diye öğretir.
Örnek
Berk 8 saat uyuduğu hâlde yorgun kalkıyordu. Akşam 18:00'de içtiği enerji içeceğini bıraktı, telefonu masada şarj etmeye başladı ve hafta sonu da 09:00'da kalkmayı denedi. İki hafta sonra daha kolay uykuya daldığını ve sabahları daha dinç olduğunu fark etti.
İlgili kavramlar
Kaynak: Paruthi ve ark. (2016), Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi uzlaşı raporu, J Clin Sleep Med · Drake ve ark. (2013), Yatmadan 0, 3 ve 6 saat önce alınan kafeinin uykuya etkisi, J Clin Sleep Med — AASM özeti · Hale ve Guan (2015), Çocuk ve ergenlerde ekran süresi ve uyku: sistematik derleme, Sleep Medicine Reviews
Son güncelleme: · BAAL Rehberlik Servisi