Uyku ne işe yarar?
Uyku ve öğrenmeUyku boşa geçen zaman değildir. Uyurken beyin gün içinde öğrendiklerini kalıcı hâle getirir ve kendini temizler; beden büyür, onarılır, hastalıklara karşı güçlenir.
Neden bilmelisin?
Ders, telefon ya da arkadaşlar için zaman gerektiğinde çoğu öğrenci önce uykudan keser. Uykunun neler yaptığını bilirsen, bu kesintinin aslında öğrenmenden, sağlığından ve keyfinden kesmek olduğunu görürsün.
Uyurken neler oluyor?
- Öğrendiklerin yerine oturur. Gün içinde öğrendiğin bilgiler önce geçici olarak saklanır. Uyku sırasında beyin bu bilgileri yeniden oynatır ve kalıcı belleğe taşır. Bir şey öğrendikten sonra uyuyanlar, aynı süre uyanık kalanlardan daha çok şey hatırlar. Ayrıntısı: Uykusuzluk hafızamı etkiler mi?.
- Beyin temizlenir. Fare deneylerinde, uyku sırasında beyin hücrelerinin arasındaki boşlukların genişlediği ve gün boyunca biriken atıkların daha hızlı atıldığı görüldü.
- Beden büyür ve onarılır. Büyüme hormonunun büyük bölümü gece, derin uykuda salgılanır. Gün içinde yorulan kaslar da bu sırada onarılır. Ergenlikte bu iş daha da önemlidir.
- Bağışıklık güçlenir. Bir deneyde soğuk algınlığı virüsüyle karşılaşan yetişkinlerden önceki hafta gecede 6 saatten az uyuyanların hastalanma olasılığı, 7 saatten çok uyuyanlara göre yaklaşık 4 kat yüksek çıktı.
- Duygular dengelenir. Bir gece uykusuz kalan kişilerde beynin olumsuz duygulara tepki veren bölgesi (amigdala) yaklaşık %60 daha güçlü tepki verdi. Uykusuzken daha çabuk sinirlenmenin ve her şeyi daha kötü görmenin bir nedeni bu.
Örnek
Elif akşam bir saat İngilizce kelime çalışıp 23:00'te yatıyor. Can aynı kelimeleri gece 02:00'ye kadar çalışıp 5 saat uyuyor. Ertesi sabah Elif kelimelerin çoğunu hatırlıyor; Can daha azını hatırlıyor ve ilk derste sürekli esniyor. İkisi aynı süre çalıştı, farkı uyku yarattı.
İlgili kavramlar
Kaynak: Diekelmann ve Born (2010), Uykunun bellek işlevi, Nature Reviews Neuroscience · Xie ve ark. (2013), Uyku beyindeki atıkların temizlenmesini artırır, Science · Prather ve ark. (2015), Uyku süresi ve soğuk algınlığına yakalanma, Sleep — UCSF özeti · Yoo ve ark. (2007), Uykusuz beyinde duygusal tepkiler, Current Biology
Son güncelleme: · BAAL Rehberlik Servisi