Kariyer Sözlüğü › Yakın ama farklı meslekler

Yapay zekâ, makine öğrenmesi ve veri bilimi

Yakın ama farklı mesleklerHızla gelişen teknolojiler

Yapay zekâ, bilgisayarların tanıma, anlama ve karar verme gibi insan zekâsı gerektiren işleri yapabilmesini sağlayan alanın genel adıdır. Makine öğrenmesi, yapay zekânın veriden öğrenen yöntemleridir. Veri bilimi ise veriden anlamlı bilgi ve karar çıkarır.

Neden bilmelisin?

Bu üç kavram haberlerde, program adlarında ve iş ilanlarında sık sık birbirinin yerine kullanılır. Oysa yapay zekâ mühendisliği, veri bilimi ve yapay zekâ operatörlüğü gibi programlar farklı işlere hazırlar.

Kavramları ayırt etmek, hem tercih yaparken hem de yapay zekâ araçlarını bilinçli kullanırken işine yarar.

Kavramlar nasıl ayrılır, kim ne iş yapar?

  • İç içe halkalar: Yapay zekâ en geniş halkadır. Makine öğrenmesi onun içindedir: kurallar tek tek yazılmak yerine bilgisayar örneklerden öğrenir. Derin öğrenme de makine öğrenmesinin içinde, çok katmanlı yapay sinir ağlarıyla çalışan yöntemlerdir. Metin, görsel ve ses üreten üretken yapay zekâ araçları derin öğrenmeye dayanır.
  • Veri bilimi nerede durur? Veri bilimi istatistiği, programlamayı ve konu bilgisini birleştirerek veriden sonuç çıkarır: satışlar neden düştü, hangi bölgede daha çok sağlık ocağına ihtiyaç var gibi. Makine öğrenmesini sık kullanır ama her veri çalışması yapay zekâ değildir; tablo, grafik ve istatistik de veri biliminin parçasıdır.
  • Öne çıkan işler: Veri analisti (veriyi temizler, çözümler, raporlar), veri bilimci (tahmin modelleri kurar), makine öğrenmesi mühendisi (modelleri gerçek sistemlere taşır), veri mühendisi (verinin toplandığı ve aktığı altyapıyı kurar), yapay zekâ araştırmacısı (yeni yöntemler geliştirir), yapay zekâ uygulamalarını işleten ve izleyen teknik personel.
  • Lisans: Yapay Zeka Mühendisliği, Yapay Zeka ve Makine Öğrenmesi, Yapay Zeka ve Veri Mühendisliği ve Veri Bilimi ve Analitiği programlarına YKS'de SAY puanıyla girilir. Bilgisayar Mühendisliği, İstatistik ve Matematik de bu alana götürür. Az sayıda üniversitede İşletme ve Yapay Zeka, Felsefe ve Yapay Zeka gibi EA puanıyla öğrenci alan disiplinler arası programlar da var.
  • Önlisans: Yapay Zeka Operatörlüğü, Büyük Veri Analistliği ve Robotik ve Yapay Zeka programlarına TYT puanıyla girilir. Yapay Zeka Operatörlüğü programında programlama, veri işleme, makine öğrenmesinin temelleri ve yapay zekâ uygulamalarının işletilmesi öğretilir.
  • Türkiye'de: 2021/18 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesiyle yürürlüğe giren Ulusal Yapay Zekâ Stratejisini Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı birlikte hazırladı.
  • Sorumlu kullanım: Yapay zekâ sistemleri kişisel verilerle çalıştığında 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu uygulanır. Yanlı sonuçlar, telif hakları ve gizlilik bu alanın en çok tartışılan konularıdır; bu yüzden etik, yapay zekâ eğitiminin bir parçasıdır.

Örnek

Selin, okulundaki deneme sınavı sonuçlarını tablolara döküp hangi konularda zorlanıldığını grafiklerle gösteren bir proje hazırlıyor. Bu bir veri bilimi çalışması.

Ertesi yıl konu netlerinden bir sonraki denemedeki toplam neti tahmin eden bir model kuruyor; bu kez makine öğrenmesi kullanıyor. İki çalışmanın farkını görünce Veri Bilimi ve Analitiği ile Yapay Zeka Mühendisliği programlarının ders planlarını karşılaştırarak tercih yapmaya karar veriyor.

Karıştırılan kavramlar

Yapay zekâ kullanmak ve geliştirmek: Bir sohbet botuna soru sormak yapay zekâ kullanmaktır ve birçok meslekte giderek beklenen bir beceridir. Yapay zekâ geliştirmek ise matematik, istatistik ve programlama bilgisi gerektirir.

Veri bilimi ve büyük veri: Veri bilimi veriden sonuç çıkarmanın yöntemidir. Büyük veri ise çok büyük ve hızlı akan veri kümelerinin saklanması ve işlenmesiyle ilgilidir. Bkz. Büyük veri ve bulut bilişim.

Programlar arasındaki fark: Bilgisayar, yazılım ve yapay zekâ mühendisliği ile yönetim bilişim sistemlerinin karşılaştırması için bkz. Bilgisayar, yazılım, yapay zekâ mühendisliği ve yönetim bilişim sistemleri.

Bu kavramla ilgili meslekler

Bu kavram 6 meslekte karşına çıkar:

Yazılım Geliştirme ve Kodlama 5

Akıllı Sistemler, Elektronik ve Otomasyon 1

İlgili kavramlar

Bilgisayar, yazılım, yapay zekâ mühendisliği ve yönetim bilişim sistemleri Büyük veri ve bulut bilişim Robotik ve otomasyon Siber güvenlik nedir? Nasıl yazılımcı olunur? Endüstri 4.0 nedir? Puan Türleri (TYT, SAY, EA, SÖZ, DİL)

Platformda nerede karşına çıkar?

Meslek Rehberi'nde yapay zekâ ve veri programlarını inceleyebilirsin.

Kaynak: 2021/18 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi, Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi 2021-2025 (RG 20.08.2021); 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu; ÖSYM 2026 YKS Tercih Kılavuzu, Tablo 3 ve Tablo 4; Haliç Üniversitesi Yapay Zeka Operatörlüğü program tanıtımı.

Son güncelleme: · BAAL Rehberlik Servisi

Tüm kavramlar